Starkowiecki Piotr h. Łodzia (zm. po 1644), tłumacz języka tureckiego na dworze króla Władysława IV.
Ur. przypuszczalnie w Starkowcu (woj. kaliskie), był synem Macieja (1585–1647, pochowanego w kościele Bernardynów w Kobylinie, gdzie zachowało się jego epitafium), oraz zapewne Jadwigi z Bełdowskich.
Na początku l. trzydziestych XVII w. studiował S. na uniw. w Bolonii. W r. 1640 przebywał w Stambule dla nauki języka tureckiego. W dn. 20–22 IV t.r. kontaktował się tamże oraz w położonej nieopodal miejscowości Küçük Çieşmece z posłem króla Władysława IV do sułtana Ibrahima I, podkomorzym lwowskim Wojciechem Miaskowskim. T.r. odbył pielgrzymkę do Jerozolimy, gdzie wpisał się do księgi pielgrzymów, tzw. Navis peregrinorum w hospicjum Franciszkanów jako «D-nus Petrus Wladislaus Starkouiecz eques Polonus, Palatinatus Calissiensis».
Po powrocie do Rzpltej, nie później niż w lutym 1643, objął S. funkcję tłumacza zapewne w kancelarii kor.; otrzymywał (przynajmniej od 24 III 1644) pensję w wysokości 200 talarów cesarskich (ok. 290 złp.), płatną co kwartał z komory królewskiej we Włocławku. Przekładał na język polski listy kierowane do Władysława IV przez sułtana Ibrahima I, wielkiego wezyra tureckiego i szacha perskiego. Z tekstów tych tłumaczeń, które jeszcze przed drugą wojną światową znajdowały się w dziale rękopisów Biblioteki Narodowej w Warszawie wynikało, że S. znał doskonale języki arabski, perski i turecki, opanował ponadto trudny żargon dworu padyszacha. Wykształcenie językowe S-ego stało, jak się wydaje, na wyższym poziomie niż innych ówczesnych tłumaczy z języków orientalnych, np. Samuela Otwinowskiego, Krzysztofa Dzierżka czy Stefana Serebkowicza. Wg Kaspra Niesieckiego S. przełożył też na język polski Koran, jednak zapewne nie z oryginału arabskiego, lecz z przekładu osmańskiego; prawdopodobnie przedwczesna śmierć tłumacza uniemożliwiła publikację jego dzieła, a rękopis najpewniej zaginął. Data śmierci S-ego pozostaje nieznana.
Rodziny S. nie założył.
S. miał cztery siostry: Annę, żonę Jacka Mieszkowskiego, Barbarę, zamężną za Adamem Franciszkiem Dobrzyckim, a następnie za Piotrem Walewskim, kaszt. konarskim sieradzkim, Dorotę, skarbnikową kaliską Adamową Suchorzewską i Katarzynę, 1.v. Wiktorową Stempkowską, 2.v. Stanisławową Wolską, 3.v. Janową Jastrzembowską.
Brat S-ego, Andrzej (zm. 1664) był w l. 1646–54 sekretarzem królewskim. Wg Niesieckiego został w r. 1650 wysłany z misją dyplomatyczną do cesarza Ferdynanda III. W r. 1654 został łowczym kaliskim, a po 20 XII t.r. kaszt. kamieńskim. W czasie potopu szwedzkiego walczył w r. 1656 przeciw Szwedom pod Lesznem, Kościanem (maj) i Kaliszem (październik), zapewne pod komendą woj. podlaskiego Piotra Opalińskiego. Na sejmie 1659 r. wyznaczony został do zastępstwa w sądach w jurydyce kaliskiej za star. generalnego wielkopolskiego Bogusława Leszczyńskiego. W r.n. wraz ze swym teściem kaszt. santockim Stanisławem Smoszewskim uczestniczył być może w pertraktacjach ze Szwedami przed zawarciem pokoju w Oliwie. W l. 1660–1 miał star. konińskie; 26 VI 1661 otrzymał kaszt. łęczycką. Na sejmie t.r. wszedł do komisji do rozgraniczenia woj. wielkopolskich ze Śląskiem, Brandenburgią i Pomorzem. Wg Niesieckiego pisał wiersze w języku polskim i łacińskim, które jednak nie zachowały się. Rękopis jego dzieła Sereniss. Vladislai IV Pol. et Suec. Regis Epistolae resque gloriosae gestae ab annis 1643–1644 przechowywany był podobno w Bibliotece Załuskich. Zmarł przed 28 VIII 1664. W małżeństwie z Katarzyną ze Smoszewskich (Smuszewskich) (zm. ok. 1678) miał sześcioro dzieci, z których wieku dorosłego dożył Stanisław (1654–1733), jezuita. Otrzymał on w spadku dobra dziedziczne swojego rodu, w tym wsie Starkowiec, Targoszyce, Łagiewniki, Rzemiechowo i osiedle Poradowo w woj. kaliskim. Dobra te odsprzedał w r. 1677 Hieronimowi Naramowskiemu za 100 tys. zł.
Hist. Nauki Pol., VI; – Katalog dokumentów tureckich, Oprac. Z. Abrahamowicz, W. 1959 cz. 1 s. 320; – Enc. Jezuitów; Enc. Org.; – Niesiecki, VIII; – Urzędnicy I/2, II/2 (dot. Andrzeja); – Baranowski B., Najdawniejsze polskie przekłady z literatury orientalnej, Ł. 1948; tenże, Znajomość Wschodu w dawnej Polsce do XVIII wieku, Ł. 1950; Bersohn M., Studenci Polacy na Uniwersytecie Bolońskim w XVI i XVII wieku, Kr. 1894 cz. 2 s. 46; Bystroń J. S., Dzieje obyczajów w dawnej Polsce. Wiek XVI–XVIII, W. 1994 I; tenże, Polacy w Ziemi Świętej, Syrii i Egipcie 1147–1914, Kr. 1930; Odrodzenie w Polsce, W. 1956 II cz. 1; Szymańska J., Polscy wydawcy przekładów z literatur orientalnych w XX wieku, W. 2000; Zajączkowski A., Reychman J., Zarys dyplomatyki osmańsko-tureckiej, W. 1955; – Teki Dworzaczka CD-ROM, Kórnik–P. 1997; Vol. leg., IV 626, 712 (dot. Andrzeja); Wielka legacja Wojciecha Miaskowskiego do Turcji w 1640 r., Oprac. A. Przyboś, W.–Kr. 1985.
Stefan Gąsiorowski